| |
B.M.
Çocuk Hakları Sözleşmesi
Bu sözleşmeye
taraf devletler;
Birleşmiş Milletler Antlaşmasında ilân edilen ilkeler uyarınca
insanlık ailesinin tüm üyelerinin, doğuştan varlıklarına
özgü bulunan haysiyetle birlikte eşit ve devredilemez haklara
sahip olmalarının tanınmasının, dünyada özgürlük, adalet
ve barışın temeli olduğunu düşünerek, Birleşmiş Milletler
halklarının, insanın temel haklarına ve bireyin, insan olarak
taşıdığı haysiyet ve değere olan kesin inançlarını Birleşmiş
Milletler Antlaşmasında bir kez daha doğrulamış olduklarını
ve daha geniş bir özgürlük ortamında tòplumsal ilerleme
ve daha iyi bir yaşam düzeyi sağlama yolundaki kararlılıklarını
hatırda tutarak,
Birleşmiş Milletlerin, İnsan Hakları Evrensel
Bildirisinde ve Uluslararası İnsan Hakları Sözleşmelerinde
herkesin, bu metinlerde yer alan hak ve özgürlüklerden ırk,
renk, cinsiyet, dil, din, siyasal yada başka görüş, ulusal
yada toplumsal köken, mülkiyet, doğuştan veya başka durumdan
kaynaklanan ayırımlar dahil, hiçbir ayırım gözetilmeksizin
yararlanma hakkına sahip olduklarını benimsediklerini ve
ilân ettiklerini kabul ederek,
Uluslararası İnsan Hakları Evrensel Bildirisinde, Birleşmiş
Milletlerin, çocukların özel ilgi ve yardıma hakkı olduğunu
ilân ettiğini anımsayarak,
Toplumun temel birimi olan ve tüm üyelerinin
ve özellikle çocukların gelişmeleri ve esenlikleri için
doğal ortamı oluşturan ailenin toplum içinde kendisinden
beklenen sorumlulukları tam olarak yerine getirebilmesi
için gerekli koruma ve yardımı görmesinin zorunluluğuna
inanmış olarak,
Çocuğun kişiliğinin tam ve uyumlu olarak
gelişebilmesi için mutluluk, sevgi ve anlayış havasının
içindeki bir aile ortamında yetişmesinin gerekliliğini kabul
ederek,
Çocuğun toplumda bireysel bir yaşantı sürdürebilmesi
için her yönüyle hazırlanmasının ve Birleşmiş Milletler
Antlaşmasında ilân edilen ülküler ve özellikle barış, değerbilirlik,
hoşgörü, özgürlük, eşitlik ve dayanışma ruhuyla yetiştirilmesinin
gerekliliğini göz önünde bulundurarak,
Çocuğa özel bir ilgi gösterme gerekliliğinin,
1924 tarihli, Cenevre Çocuk Hakları Bildirisinde ve 20 Kasım
1959 tarihinde Birleşmiş Milletler (27 Ocak 1995 tarihli
ve 22184 sayılı Resmi Gazete'den aynen alınmıştır).
Teşkilatı Genel Kurulunca kabul edilen Çocuk Hakları Bildirisinde
belirtildiğini ve İnsan Hakları Evrensel Bildirisinde, Medeni
ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nde (özellikle
23 ve 24 üncü maddelerinde) ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel
Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmede (özellikle 10 uncu
maddesinde) ve çocukların esenliği ile ilgili uzman kuruluşların
ve uluslararası örgütlerin kurucu ve ilgili belgelerinde
tanındığını hatırda tutarak,
Çocuk Hakları Bildirisinde de belirtildiği
gibi "çocuğun gerek bedensel gerek zihinsel bakımdan
tam erginliğe ulaşmamış olması nedeniyle doğum sonrasında
olduğu kadar, doğum öncesinde de uygun yasal korumayı da
içeren özel güvence ve koruma gereksiniminin bulunduğu"
nu hatırda tutarak,
Ulusal ve uluslararası düzeyde çocukları
aile yanına yerleştirme ve evlât edinmeye de özel atıfta
bulunan Çocuğun Korunması ve Esenliğine İlişkin Toplumsal
ve Hukuksal İlkeler Bildirisi; Çocuk Mahkemelerinin Yönetimi
Hakkında Birleşmiş Milletler Asgari Standart Kuralları (Beijing
Kuralları) ve Acil Durumlarda ve Silâhlı Çatışma Halinde
Kadınların ve Çocukların Korunmasına İlişkin Bildirinin
hükümlerini anımsayarak,
Dünyadaki ülkelerin tümünde çok güç koşullar
altında yaşayan ve bu nedenle özel bir ilgiye gerèksinimi
olan çocukların bulunduğu bilinci içinde,
Çocuğun korunması ve uyumlu gelişmesi bakımından
her halkın kendine özgü geleneklerinin ve kültürel değerlerinin
taşıdığı önemi göz önünde tutarak,
Her ülkedeki, özellikle gelişmekte olan
ülkelerdeki çocukların yaşama koşullarının iyileştirilmesi
için uluslararası işbirliğinin taşıdığı önemin bilincinde
olarak,
aşağıdaki kurallar üzerinde anlaşmaya varmışlardır:
I. KISIM
Madde 1
Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna
göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına
kadar her insan çocuk sayılır.
Madde 2
1. Taraf Devletler, bu Sözleşmede yazılı olan hakları kendi
yetkileri altında bulunan her çocuğa, kendilerinin, ana
babalarının veya yasal vasilerinin sahip oldukları,ırk,
renk, cinsiyet, dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal,
etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer
statüler nedeniyle hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahhüt
ederler.
2. Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının, yasal vasilerinin
veya ailesinin öteki üyelerinin durumları, faaliyetleri,
açıklanan düşünceleri veya inançları nedeniyle her türlü
ayırıma veya cezaya tâbi tutulmasına karşı etkili biçimde
korunması için gerekli tüm uygun önlemi alırlar.
Madde 3
1. Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler,
idari makalar veya yasama organları tarafından yapılan ve
çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı
temel düşüncedir.
2. Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının, vasilerinin ya
da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak
ve ödevlerini de gözönünde tutarak, esenliği için gerekli
bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu amaçla tüm
uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler, çocukların bakımı veya korunmasından
sorumlu kurumların, hizmet ve faaliyetlerin özellikle güvenlik,
sağlık, personel sayısı ve uygunluğu ve yönetimin yeterliliği
açısından, yetkili makamlarca konulan ölçülere uymalarını
taahhüt ederler.
Madde 4
Taraf Devletler, bu Sözleşmede tanınan hakların uygulanması
amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri
alırlar. Ekonomik, sosyal ve kültürel haklara ilişkin olarak,
Taraf Devletler eldeki kaynaklarını olabildiğince geniş
tutarak, gerekirse uluslararası işbirliği çerçevesinde bu
tür önlemler
Madde 5
Taraf Devletler, bu Sözleşmenin çocuğa tanıdığı haklar doğrultusunda
çocuğun yeteneklerinin geliştirilmesi ile uyumlu olarak,
çocuğa yol gösterme ve onu yönlendirme konusunda ana-babanın,
yerel gelenekler öngörüyorsa uzak aile veya topluluk üyelerinin,
yasal vasilerinin veya çocuktan hukuken sorumlu öteki kişilerin
sorumluluklarına, haklarına ve ödevlerine saygı gösterirler.
Madde 6
1. Taraf Devletler, her çocuğun temel yaşama hakkına sahip
olduğunu kabul ederler.
2. Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi
için mümkün olan azami çabayı gösterirler.
Madde 7
1. Çocuk doğumdan hemen sonra derhal nüfus kütüğüne kaydedilecek
ve doğumdan itibaren bir isim hakkına, bir vatandaşlık kazanma
hakkına ve mümkün olduğu ölçüde ana-babasını bilme ve onlar
tarafından bakılma hakkına sahip olacaktır.
2. Taraf Devletler, özellikle çocuğun tabiiyetsiz kalması
sözkonusu olduğunda kendi ulusal hukuklarına ve ilgili uluslararası
belgeler çerçevesinde üstlendikleri yükümlülüklerine uygun
olarak bu hakların işlerlik kazanmasını taahhüt ederler.
Madde 8
1. Taraf Devletler, yasanın tanıdığışekliyle çocuğun kimliğini;
tabiiyeti, ismi ve aile bağları dahil, koruma hakkına saygı
göstermeyi ve bu konuda yasa dışı müdahalelerde bulunmamayı
taahhüt ederler.
2. Çocuğun kimliğinin unsurlarının bazılarından veya tümünden
yasaya aykırı olarak yoksun bırakılması halinde, Taraf Devletler
çocuğun kimliğine süratle yeniden kavuşturulması amacıyla
gerekli yardım ve korumada bulunurlar.
Madde 9
1. Yetkili makamlar uygulanabilir yasa ve usullere göre
ve temyiz yolu açık olarak, ayrılığın çocuğun yüksek yararına
olduğu yolunda karar vermedikçe, Taraf Devletler, çocuğun;
ana-babasından, onların rızası dışında ayrılmamasını güvence
altına alırlar. Ancak, ana-babası tarafından çocuğun kötü
muameleye maruz bırakılması ya da ihmâl edilmesi durumlarında
ya da ana-babanın birbirinden ayrı yaşaması nedeniyle çocuğun
ikametgâhının belirlenmesi amacıyla karara varılması gerektiğinde,
bu tür bir ayrılık kararı verilebilir.
2. Bu maddenin birinci fıkrası uyarınca girişilen her işlemde,
ilgili bütün taraflara işleme katılma ve görüşlerini bildirme
olanağı tanınır.
3. Taraf Devletler, ana-babasından veya bunlardan birinden
ayrılmasına karar verilen çocuğun, kendi yüksek yararına
aykırı olmadıkça, ana babanın ikisiyle de düzenli bir biçimde
kişisel ilişki kurma ve doğrudan görüşme hakkına saygı gösterirler.
4. Böyle bir ayrılık, bir Taraf Devlet tarafından girişilen
ve çocuğun kendisinin ana veya babasının veya her ikisinin
birden tutuklanmasını, hapsini, sürgün, sınırdışı edilmesini
veya ölümünü (ki buna devletin gözetimi altında iken nedeni
ne olursa olsun meydana gelen ölüm dahildir) tevlit eden
herhangi benzer bir işlem sonucu olmuşsa, bu Taraf Devlet,
istek üzerine ve çocuğun esenliğine zarar vermemek koşulu
ile; ana-babaya, çocuğa veya uygun olursa, ailenin bir başka
üyesine, sözkonusu aile bireyinin ya da bireylerinin bulunduğu
yer hakkında gereken bilgiyi ÇOCUK HAKLARINA DAIR SÖZLEŞME
verecektir. Taraf Devletler, böyle bir istemin başlı başına
sunulmasının ilgili kişi veya kişiler bakımından aleyhe
hiç bir sonuç yaratmamasını ayrıca taahhüt ederler.
Madde 10
1. 9 uncu Maddenin 1 inci fıkrası uyarınca Taraf Devletlere
düşen sorumluluğa uygun olarak, çocuk veya ana-babası tarafından,
ailenin birleşmesi amaçlarıyla yapılan bir Taraf Devlet
ülkesine girme ya da onu terketme konusundaki her başvuru,
Taraf Devletlerce olumlu, insani ve ivedi bir tutumla ele
alınacaktır. Taraf Devletler, bu tür bir başvuru yapılmasının
başvuru sahipleri veya aile üyeleri aleyhine sonuçlar yaratmamasını
taahhüt ederler.
2. Ana-babası, ayrı devletlerde oturan bir çocuk olağanüstü
durumlar hariç, hem ana hem de babası ile düzenli biçimde
kişisel ilişkiler kurma ve doğrudan görüşme hakkına sahiptir.
Bu nedenle ve 9 uncu maddenin 1 inci fıkrasına göre Taraf
Devletlere düşen sorumluluğa uygun olarak, Taraf Devletler
çocuğun ve ana-babasının Taraf Devletlerin ülkeleri dahil
herhangi bir ülkeyi terketmeye ve kendi ülkelerine dönme
hakkına saygı gösterirler. Herhangi bir ülkeyi terketme
hakkı, yalnızca yasada öngörüldüğü gibi ve ulusal güvenliği,
kamu düzenini, kamu sağlığı ve ahlak veya başkalarının hak
ve özgürlüklerini korumak amacı ile ve işbu Sözleşme ile
tanınan öteki haklarla bağdaştığı ölçüde kısıtlamalara konu
olabilir.
Madde 11
1. Taraf Devletler, çocukların yasadışı yollarla ülke dışına
çıkarılıp geri döndürülmemesi halleriyle mücadele için önlemler
alırlar.
2. Bu amaçla Taraf Devletler iki ya da çok taraflı anlaşmalar
yapılmasını ya da mevcut anlaşmalara katılmayı teşvik ederler.
Madde 12
1. Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip
çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe
ifade etme hakkını bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk
derecesine uygun olarak, gereken özen gösterilmek suretiyle
tanırlar.
2. Bu amaçla, çocuğu etkileyen herhangi bir adli veya idari
kovuşturmada çocuğun ya doğrudan doğruya veya bir temsilci
ya da uygun bir makam yoluyla dinlenilmesi fırsatı, ulusal
yasanın usule ilişkin kurallarına uygun olarak çocuğa, özellikle
sağlanacaktır.
Madde 13
1. Çocuk, düşüncesini özgürce açıklama hakkına sahiptir;
bu hak, ülke sınırlarına bağlı olmaksızın; yazılı, sözlü,
basılı, sanatsal biçimde veya çocuğun seçeceği başka bir
araçla her türlü haber ve düşüncelerin araştırılması, elde
edilmesi ve verilmesi özgürlüğünü içerir.
2. Bu hakkın kullanılması yalnızca:
a) Başkasının haklarına ve itibarına saygı,
b) Milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu sağlığı ve ahlakın
korunması nedenleriyle ve kanun tarafından öngörülmek ve
gerekli olmak kaydıyla yapılan sınırlamalara konu olabilir.
Madde 14
1. Taraf Devletler, çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlükleri
hakkına saygı gösterirler.
2. Taraf Devletler, ana-babanın ve gerekiyorsa yasal vasilerin;
çocuğun yeteneklerinin gelişmesiyle bağdaşır biçimde haklarının
kullanılmasında çocuğa yol gösterme konusundaki hak ve ödevlerine,
saygı gösterirler.
3. Bir kimsenin dinini ve inançlarını açıklama özgürlüğü
kanunla öngörülmek ve gerekli olmak kaydıyla yalnızca kamu
güvenliği, düzeni, sağlık ya da ahlâki ya da başkalarının
temel hakları ve özgürlüklerini korumak gibi amaçlarla sınırlandırılabilir.
Madde 15
1. Taraf Devletler, çocuğun dernek kurma ve barış içinde
toplanma özgürlüklerine ilişkin haklarını kabul ederler.
2. Bu hakların kullanılması, ancak yasayla zorunlu kılınan
ve demokratik bir toplumda gerekli olan ulusal güvenlik,
kamu güvenliği, kamu düzeni yararına olarak ya da kamu sağlığı
ve ahlâkın ya da başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması
amaçlarıyla yapılan sınırlamalardan başkalarıyla kısıtlandırılamaz.
Madde 16
1. Hiçbir çocuğun özel yaşantısına, aile, konut ve iletişimine
keyfi ya da haksız bir biçimde müdahale yapılamayacağı gibi,
onur ve itibarına da haksız olarak saldırılamaz.
2. Çocuğun bu tür müdahale ve saldırılara karşı yasa tarafından
korunmaya hakkı vardır.
Madde 17
Taraf Devletler, kitle iletişim araçlarının önemini kabul
ederek çocuğun; özellikle toplumsal, ruhsal ve ahlâki esenliği
ile bedensel ve zihinsel sağlığını geliştirmeye yönelik
çeşitli ulusal ve uluslararası kaynaklardan bilgi ve belge
edinmesini sağlarlar. Bu amaçla Taraf Devletler:
a) Kitle iletişim araçlarını çocuk bakımından toplumsal
ve kültürel yararı olan ve 29 uncu maddenin ruhuna uygun
bilgi ve belgeyi yaymak için teşvik ederler;
b) Çeşitli kültürel, ulusal ve uluslararası kaynaklardan
gelen bu türde bilgi ve belgelerin üretimi, değişimi ve
yayımı amacıyla uluslararası işbirliğini teşvik ederler;
c) Çocuk kitaplarının üretimini ve yayılmasını teşvik ederler;
d) Kitle iletişim araçlarını azınlık grubu veya bir yerli
ahaliye mensup çocukların dil gereksinimlerine özel önem
göstermeleri konusunda teşvik ederler;
e) 13 ve 18 inci maddelerde yeralan kurallar gözönünde tutularak
çocuğun esenliğine zarar verebilecek bilgi ve belgelere
karşı korunması için uygun yönlendirici ilkeler geliştirilmesini
teşvik ederler.
Madde 18
1. Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin
sağlanmasında ana-babanın birlikte sorumluluk taşıdıkları
ilkesinin tanınması için her türlü çabayı gösterirler. Çocuğun
yetiştirilmesi ve geliştirilmesi sorumluluğu ilk önce ana-babaya
ya da durum gerektiriyorsa yasal vasilere düşer. Bu kişiler
herşeyden önce çocuğun yüksek yararını gözönünde tutarak
hareket ederler.
2. Bu Sözleşmede belirtilen hakların güvence altına alınması
ve geliştirilmesi için Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesi
konusundaki sorumluluklarını kullanmada ana-baba ve yasal
vasilerin durumlarına uygun yardım yapar ve çocukların bakımı
ile görevli kuruluşların, faaliyetlerin ve hizmetlerin gelişmesini
sağlarlar.
3. Taraf Devletler, çalışan ana-babanın, çocuk bakım hizmet
ve tesislerinden, çocuklarının da bu hizmet ve tesislerden
yararlanma hakkını sağlamak için uygun olan her türlü önlemi
alırlar.
Madde 19
1. Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının
ya da onlardan yalnızca birinin, yasal vasi veya vasilerinin
ya da bakımını üstlenen herhangi bir kişinin yanında iken
bedensel veya zihinsel saldırı,şiddet veya suistimale, ihmal
ya da ihmalkâr muameleye,ırza geçme dahil her türlü istismar
ve kötü muameleye karşı korunması için; yasal, idari, toplumsal,
eğitsel bütün önlemleri alırlar.
2. Bu tür koruyucu önlemler; burada tanımlanmış olan çocuklara
kötü muamele olaylarının önlenmesi, belirlenmesi, bildirilmesi,
yetkili makama havale edilmesi, soruşturulması, tedavisi
ve izlenmesi için gerekli başkaca yöntemleri ve uygun olduğu
takdirde adliyenin işe el koyması olduğu kadar durumun gereklerine
göre çocuğa ve onun bakımını üstlenen kişilere, gereken
desteği sağlamak amacı ile sosyal programların düzenlenmesi
için etkin usulleri de içermelidir.
Madde 20
1. Geçici ve sürekli olarak aile çevresinden yoksun kalan
veya kendi yararına olarak bu ortamda bırakılması kabul
edilmeyen her çocuk, Devletten özel koruma ve yardım görme
hakkına sahip olacaktır.
2. Taraf Devletler bu durumdaki bir çocuk için kendi ulusal
yasalarına göre, uygun olan bakımı sağlayacaklardır.
3. Bu tür bakım, başkaca benzerleri yanında. bakıcı aile
yanına verme, slâm Hukukunda kefalet (kafalah), evlât edinme
ya da gerekiyorsa çocuk bakımı amacı güden uygun kuruluşlara
yerleştirmeyi de içerir. Çözümler düşünülürken, çocuğun
yetiştirilmesinde sürekliliğin korunmasına ve çocuğun etnik,
dinsel, kültürel ve dil kimliğine gereken saygı gösterilecektir.
Madde 21
Evlât edinme sistemini kabul eden ve/veya buna izin veren
Taraf Devletler, çocuğun en yüksek yararlarının temel düşünce
olduğunu kabul edecek ve aşağıdaki ilkeleri gerçekleştireceklerdir:
a) Bir çocuğun evlât edinilmesine ancak yetkili makam karar
verir. Bu makam uygulanabilir yasa ve usullere göre ve güvenilir
tüm bilgilerinışığında; çocuğun, ana-babası, yakınları ve
yasal vasisine göre durumunu gözönüne alarak ve gereken
durumlarda tüm ilgililerle yapılacak görüşme sonucu onların
da evlât edinme konusundaki onaylarını alma zorunluluğuna
uyarak, kararını verir.
b) Çocuğun kendi ülkesinde elverişli biçimde bakılması mümkün
olmadığı veya evlât edinecek veya yanına yerleştirilecek
aile bulunmadığı taktirde, ülkelerarası evlât edinmenin
çocuk bakımından uygun bir çözüm olduğunu kabul ederler.
c) Başka bir ülkede evlât edinilmesi düşünülen çocuğun,
kendi ülkesinde mevcut evlât edinme durumuyla eşdeğer olan
güvence ve ölçülerden yararlanmasını sağlarlar.
d) Ülkelerarası evlât edinmede, yerleştirmenin ilgililer
bakımından yasadışı para kazanma konusu olmaması için gereken
bütün önlemleri alırlar.
e) Bu maddedeki amàçları, uygun olduğu ölçüde, ikili ya
da çok taraflı düzenleme veya anlaşmalarla teşvik ederler
ve bu çerçevede, çocuğun başka bir ülkede yerleştirilmesinin
yetkili makam veya organlar tarafından yürütülmesini güvenceye
almak için çaba gösterirler.
Madde 22
1. Taraf Devletler, ister tek başına olsun isterse ana babası
veya herhangi bir başka kimse ile birlikte bulunsun, mülteci
statüsü kazanmaya çalışan ya da uluslararası veya iç hukuk
kural ve usulleri uyarınca mülteci sayılan bir çocuğun,
bu Sözleşmede ve insan haklarına veya insani konulara ilişkin
ve sözkonusu Devletlerin taraf oldukları diğer Uluslararası
Sözleşmelerde tanınan ve bu duruma uygulanabilir nitelikte
bulunan hakları kullanması amacıyla koruma ve insani yardımdan
yararlanması için gerekli bütün önlemleri alırlar.
2. Bu nedenle, Taraf Devletler, uygun gördükleri ölçüde,
Birleşmiş Milletler Teşkilatı ve onunla işbirliği yapan
hükümetlerarası ve hükümetdışı yetkili başka kuruluşlarla
bu durumda olan bir çocuğu korumak, ona yardım etmek, herhangi
bir mülteci çocuğun ailesi ile yeniden biraraya gelebilmesi
için ana-babası veya ailesinin başka üyeleri hakkında bilgi
toplamak amacıyla işbirliğinde bulunurlar. Herhangi bir
nedenle kendi aile çevresinden sürekli ya da geçici olarak
ayrı düşmüş bir çocuğa bu Sözleşmeye göre tanınan koruma,
aynı esaslar içinde, ana-babası ya da ailesinin başkaca
üyelerinden hiçbirisi bulunmayan çocuğa da tanınacaktır.
Madde 23
1. Taraf Devletler zihinsel ya da bedensel özürlü çocukların
saygınlıklarını güvence altına alan, özgüvenlerini geliştiren
ve toplumsal yaşama etkin biçimde katılmalarını kolaylaştıranşartlar
altında eksiksiz bir yaşama sahip olmalarını kabul ederler.
2. Taraf Devletler, özürlü çocukların özel bakımdan yararlanma
hakkını tanırlar ve eldeki kaynakların yeterliliği ölçüsünde
ve yapılan başvuru üzerine, yardımdan yararlanabilecek durumda
olan çocuğa ve onun bakımından sorumlu olanlara, çocuğun
durumu ve ana-babanın veya çocuğa bakanların içinde bulundukları
koşullara uygun düşecek yardımın yapılmasını teşvik ve taahhüt
ederler.
3. Özürlü çocuğun, özel bakıma gereksinimi olduğu bilincinden
hareketle bu maddenin 2 nci fıkrası uyarınca yapılması öngörülen
yardım, çocuğun ana-babasının ya da çocuğa bakanların parasal
(mali) durumları gözönüne alınarak, olanaklar ölçüsünde
ücretsiz sağlanır. Bu yardım; özürlü çocuğun eğitimi, meslek
eğitimi, tıbbi bakım hizmetleri, rehabilitasyon hizmetleri,
bir işte çalışabilecek duruma getirme hazırlık programları
ve dinlenme/eğlenme olanaklarından etkin olarak yararlanmasını
sağlamak üzere düzenlenir ve çocuğun en eksiksiz biçimde
toplumla bütünleşmesi yanında, kültürel ve ruhsal yönü dahil
bireysel gelişmesini gerçekleştirme amacını güder.
4. Taraf Devletler, uluslararası işbirliği ruhu içinde,
özürlü çocukların koruyucu sıhhi bakımı, tıbbi, psikolojik
ve işlevsel tedavileri alanlarına ilişkin gerekli bilgilerin
alışverişi yanında, rehabilitasyon, eğitim ve mesleki eğitim
hizmetlerine ilişkin yöntemlerin bilgilerini de içerecek
şekilde ve Taraf Devletlerin bu alanlardaki güçlerini, anlayışlarını
geliştirmek ve deneyimlerini zenginleştirmek amacıyla bilgi
dağıtımını ve bu bilgiden yararlanmayı teşvik ederler. Bu
bakımdan, gelişmekte olan ülkelerin gereksinimleri, özellikle
gözönüne alınır.
Madde 24
1. Taraf Devletler, çocuğun olabilecek en iyi sağlık düzeyine
kavuşma, tıbbi bakım ve rehabilitasyon hizmetlerini veren
kuruluşlardan yararlanma hakkını tanırlar. Taraf Devletler,
hiçbir çocuğun bu tür tıbbi bakım hizmetlerinden yararlanma
hakkından yoksun bırakılmamasını güvence altına almak için
çaba gösterirler.
2. Taraf Devletler, bu hakkın tam olarak uygulanmasını takip
ederler ve özellikle:
a) Bebek ve çocuk ölüm oranlarının düşürülmesi;
b) Bütün çocuklara gerekli tıbbi yardımın ve tıbbi bakımın;
temel sağlık hizmetlerinin geliştirilmesine önem verilerek
sağlanması;
c) Temel sağlık hizmetleri çerçevesinde ve başka olanakların
yanısıra, kolayca bulunabilen tekniklerin kullanılması ve
besleyici yiyecekler ve temiz içme suyu sağlanması yoluyla
ve çevre kirlenmesinin tehlike ve zararlarını gözönüne alarak,
hastalık ve yetersiz beslenmeye karşı mücadele edilmesi:
d) Anneye doğum öncesi ve sonrası uygun bakımın sağlanması;
e) Bütün toplum kesimlerinin özellikle ana-babalar ve çocukların,
çocuk sağlığı ve beslenmesi, anne sütü ile beslenmenin yararları,
toplum ve çevre sağlığı ve kazaların önlenmesi konusunda
temel bilgileri elde etmeleri ve bu bilgileri kullanmalarına
yardımcı olunması;
f) Koruyucu sağlık bakımlarının, ana-babaya rehberliğini,
aile planlanması eğitimi ve hizmetlerinin geliştirilmesi;
amaçlarıyla uygun önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler, çocukların sağlığı için zararlı geleneksel
uygulamaların kaldırılması amacıyla uygun ve etkili her
türlü önlemi alırlar.
4. Taraf Devletler, bu maddede tanınan hakkın tam olarak
gerçekleştirilmesini tedricen sağlamak amacıyla uluslararası
işbirliğinin geliştirilmesi ve teşviki konusunda karşılıklı
olarak söz verirler. Bu konuda gelişmekte olan ülkelerin
gereksinimleri özellikle gözönünde tutulur.
Madde 25
Taraf Devletler, yetkili makamlarca korunma ve bakım altına
alma, bedensel ya da ruhsal tedavi amaçlarıyla hakkında
bir yerleştirme tedbiri uygulanan çocuğun, gördüğü tedaviyi
ve yerleştirilmesine bağlı diğer tüm şartları belli aralıklarla
gözden geçirme hakkına sahip olduğunu kabul ederler.
Madde 26
1. Taraf Devletler, her çocuğun, sosyal sigorta dahil, sosyal
güvenlikten yararlanma hakkını tanır ve bu hakkın tam olarak
gerçekleşmesini sağlamak için ulusal hukuklarına uygun,
gerekli önlemleri alırlar. 2. Sosyal Güvenlik, çocuğun ve
çocuğun bakımından sorumlu olanların kaynakları ve koşulları
gözönüne alınarak ve çocuk tarafından ya da onun adına yapılan
sosyal güvenlikten yararlanma başvurusuna ilişkin başkaca
durumlar da gözönünde tutularak sağlanır.
Madde 27
1. Taraf Devletler, her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal,
ahlâksal ve toplumsal gelişmesini sağlayacak yeterli bir
hayat seviyesine hakkı olduğunu kabul ederler.
2. Çocuğun gelişmesi için gerekli hayatşartlarının sağlanması
sorumluluğu; sahip oldukları imkânlar ve mali güçleri çerçevesinde
öncelikle çocuğun ana-babasına veya çocuğun bakımını üstlenen
diğer kişilere düşer.
3. Taraf Devletler, ulusal durumlarına göre ve olanakları
ölçüsünde, anababaya ve çocuğun bakımını üstlenen diğer
kişilere, çocuğun bu hakkının uygulanmasında yardımcı olmak
amacıyla gerekli önlemleri alır ve gereksinim olduğu takdirde
özellikle beslenme, giyim ve barınma konularında maddi yardım
ve destek programları uygularlar.
4. Taraf Devletler, Taraf Devlet ülkesinde veya başka ülkede
bulunsun; ana-babası veya çocuğa karşı mali sorumluluğu
bulunan diğer kişiler tarafından, çocuğun bakım giderlerinin
karşılanmasını sağlamak amacıyla her türlü uygun önlemi
alırlar. Özellikle çocuğa karşı mali sorumluluğu olan kişinin,
çocuğun ülkesinden başka bir ülkede yaşaması halinde, Taraf
Devletler bu konuya ilişkin uluslararası anlaşmalara katılmayı
veya bu tür anlaşmalar akdinin yanısıra başkaca uygun düzenlemelerin
yapılmasını teşvik ederler.
Madde 28
1. Taraf Devletler, çocuğun eğitim hakkını kabul ederler
ve bu hakkın fırsat eşitliği temeli üzerinde tedricen gerçekleştirilmesi
görüşüyle özellikle:
a) lk öğretimi herkes için zorunlu ve parasız hale getirirler;
b) Orta öğretim sistemlerinin genel olduğu kadar mesleki
nitelikte de olmak üzere çeşitli biçimlerde örgütlenmesini
teşvik ederler ve bunların tüm çocuklara açık olmasını sağlarlar
ve gerekli durumlarda mali yardım yapılması ve öğretimi
parasız kılmak gibi uygun önlemleri alırlar;
c) Uygun bütün araçları kullanarak, yüksek öğretimi yetenekleri
doğrultusunda herkese açık hale getirirler;
d) Eğitim ve meslek seçimine ilişkin bilgi ve rehberliği
bütün çocuklar için elde edilir hale getirirler;
e) Okullarda düzenli biçimde devamın sağlanması ve okulu
terketme oranlarının düşürülmesi için önlem alırlar.
2. Taraf Devletler, okul disiplininin çocuğun insan olarak
taşıdığı saygınlıkla bağdaşır biçimde ve bu Sözleşmeye uygun
olarak yürütülmesinin sağlanması amacıyla gerekli olan tüm
önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler eğitim alanında, özellikle cehaletin
ve okuma yazma bilmemenin dünyadan kaldırılmasına katkıda
bulunmak ve çağdaş eğitim yöntemlerine ve bilimsel ve teknik
bilgilere sahip olunmasını kolaylaştırmak amacıyla uluslararası
işbirliğini güçlendirir ve teşvik ederler. Bu konuda, gelişmekte
olan ülkelerin gereksinimleri özellikle gözönünde tutulur.
Madde 29
1. Taraf Devletler çocuk eğitiminin aşağıdaki amaçlara yönelik
olmasını kabul ederler;
a) Çocuğun kişiliğinin, yeteneklerinin, zihinsel ve bedensel
yeteneklerinin mümkün olduğunca geliştirilmesi;
b) Insan haklarına ve temel özgürlüklere, Birleşmiş Milletler
Andlaşmasında benimsenen ilkelere saygısının geliştirilmesi;
c) Çocuğun ana-babasına, kültürel kimliğine, dil ve değerlerine,
çocuğun yaşadığı veya geldiği menşe ülkenin ulusal değerlerine
ve kendisininkinden farklı uygarlıklara saygısının geliştirilmesi;
d) Çocuğun, anlayışı, barış, hoşgörü, cinsler arası eşitlik
ve ister etnik, ister ulusal, ister dini gruplardan, isterse
yerli halktan olsun, tüm insanlar arasında dostluk ruhuyla,
özgür bir toplumda, yaşantıyı, sorumlulukla üstlenecekşekilde
hazırlanması;
e) Doğal çevreye saygısının geliştirilmesi,
2. Bu maddenin veya 28 inci maddenin hiçbir hükmü gerçek
ve tüzel kişilerin öğretim kurumları kurmak ve yönetmek
özgürlüğüne, bu maddenin 1 inci fıkrasında belirtilen ilkelere
saygı gösterilmesi ve bu kurumlarda yapılan eğitimin Devlet
tarafından konulmuş olan asgari kurallara uygun olması koşuluyla,
aykırı sayılacak biçimde yorumlanmayacaktır.
Madde 30
Soya, dine ya da dile dayalı azınlıkların ya da yerli halkların
varolduğu Devletlerde, böyle bir azınlığa mensup olan ya
da yerli halktan olan çocuk, ait olduğu azınlık topluluğunun
diğer üyeleri ile birlikte kendi kültüründen yararlanma,
kendi dinine inanma ve uygulama ve kendi dilini kullanma
hakkından yoksun bırakılamaz.
Madde 31
1. Taraf Devletler çocuğun dinlenme, boş zaman değerlendirme,
oynama ve yaşına uygun eğlence (etkinliklerinde) bulunma
ve kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını
tanırlar.
2. Taraf Devletler, çocuğun kültürel ve sanatsal yaşama
tam olarak katılma hakkını saygı duyarak tanırlar ve özendirirler
ve çocuklar için, boş zamanı değerlendirmeye, dinlenmeye,
sanata ve kültüre ilişkin (etkinlikler) konusunda uygun
ve eşit fırsatların sağlanmasını teşvik ederler.
Madde 32
1. Taraf Devletler, çocuğun, ekonomik sömürüye ve her türlü
tehlikeli işte ya da eğitimine zarar verecek ya da sağlığı
veya bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâksal ya da toplumsal
gelişmesi için zararlı olabilecek nitelikte çalıştırılmasına
karşı korunma hakkını kabul ederler.
2. Taraf Devletler, bu maddenin uygulamaya konulmasını sağlamak
için yasal, idari, toplumsal ve eğitsel her önlemi alırlar.
Bu amaçlar ve öteki uluslararası belgelerin ilgili hükümleri
gözönünde tutularak, Taraf Devletler özellikleşu önlemleri
alırlar:
a)şe kabul için bir ya da birden çok asgari yaş sınırı tesbit
ederler;
b) Çalışmanın saat olarak süresi ve koşullarına ilişkin
uygun düzenlemeleri yaparlar.
c) Bu maddenin etkili biçimde uygulanmasını sağlamak için
ceza veya başka uygun yaptırımlar öngörürler.
Madde 33
Taraf Devletler, çocukların uluslararası anlaşmalarda tanımladığı
biçimde uyuşturucu ve psikotrop maddelerin yasadışı kullanımına
karşı korunması ve çocukların bu tür maddelerin yasadışı
üretimi ve kaçakçılığı alanında kullanılmasını önlemek amacıyla,
yasal, sosyal ve eğitsel niteliktekiler de dahil olmak üzere,
her türlü uygun önlemleri alırlar.
Madde 34
Taraf Devletler, çocuğu, her türlü cinsel sömürüye ve cinsel
suistimale karşı koruma güvencesi verirler. Bu amaçla Taraf
Devletler özellikle:
a) Çocuğun yasadışı bir cinsel faaliyete girişmek üzere
kandırılması veya zorlanmasını;
b) Çocukların, fuhuş, ya da diğer yasadışı cinsel faaliyette
bulundurularak sömürülmesini;
c) Çocukların pornografik nitelikli gösterilerde ve malzemede
kullanılarak sömürülmesini,
önlemek amacıyla ulusal düzeyde ve ikili ile çok taraflı
ilişkilerde gerekli her türlü önlemi alırlar.
Madde 35
Taraf Devletler, her ne nedenle ve hangi biçimde olursa
olsun, çocukların kaçırılmaları, satılmaları veya fuhuşa
konu olmalarını önlemek için ulusal düzeyde ve ikili ve
çok yanlı ilişkilerde gereken her türlü önlemleri alırlar.
Madde 36
Taraf Devletler, esenliğine herhangi bir biçimde zarar verebilecek
başka her türlü sömürüye karşı çocuğu korurlar.
Madde 37
Taraf Devletler aşağıdaki hususları sağlarlar:
a) Hiçbir çocuk, işkence veya diğer zalimce, insanlık dışı
veya aşağılayıcı muamele ve cezaya tâbi tutulmayacaktır.
Onsekiz yaşından küçük olanlara, işledikleri suçlar nedeniyle
idam cezası verilemeyeceği gibi salıverilme koşulu bulunmayan
ömür boyu hapis cezası da verilmeyecektir.
b) Hiçbir çocuk yasadışı ya da keyfi biçimde özgürlüğünden
yoksun bırakılmayacaktır. Bir çocuğun tutuklanması, alıkonulması
veya hapsi yasa gereği olacak ve ancak en son başvurulacak
bir önlem olarak düşünülüp, uygun olabilecek en kısa süre
ile sınırlı tutulacaktır.
c) Özgürlüğünden yoksun bırakılan her çocuğa insancıl biçimde
ve insan kişiliğinin özünde bulunan saygınlık ve kendi yaşındaki
kişilerin gereksinimleri gözönünde tutularak davranılacaktır.
Özgürlüğünden yoksun olan her çocuk, kendi yüksek yararı
aksini gerektirmedikçe, özellikle yetişkinlerden ayrı tutulacak
ve olağanüstü durumlar dışında ailesi ile yazışma ve görüşme
yoluyla ilişki kurma hakkına sahip olacaktır.
d) Özgürlüğünden yoksun bırakılan her çocuk, kısa zamanda
yasal ve uygun olan diğer yardımlardan yararlanma hakkına
sahip olacağı gibi özgürlüğünden yoksun bırakılmasının yasaya
aykırılığını bir mahkeme veya diğer yetkili, bağımsız ve
tarafsız makam önünde iddia etme ve böylesi bir işlemle
ilgili olarak ivedi karar verílmesini isteme hakkına da
sahip olacaktır.
Madde 38
1. Taraf Devletler, silahlı çatışma halinde kendilerine
uygulanabilir olan uluslararası hukukun, çocukları da kapsayan
insani kurallarına uymak ve uyulmasını sağlamak yükümlülüğünü
üstlenirler.
2. Taraf Devletler, onbeş yaşından küçüklerin çatışmalara
doğrudan katılmaması için uygun olan bütün önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler, özellikle onbeş yaşına gelmemiş çocukları
askere almaktan kaçınırlar. Taraf Devletler, onbeş ile onsekiz
yaş arasındaki çocukların silah altına alınmaları gereken
durumlarda, önceliği yaşça büyük olanlara vermek için çaba
gösterirler.
4. Silahlı çatışmalarda sivil halkın korunmasına ilişkin
uluslararası insani hukuk kuralları tarafından öngörülen
yükümlülüklerine uygun olarak, Taraf Devletler, silahlı
çatışmadan etkilenen çocuklara koruma ve bakım sağlamak
amacıyla mümkün olan her türlü önlemi alırlar.
Madde 39
Taraf Devletler, her türlü ihmal, sömürü ya da suistimal,
işkence ya da her türlü zalimce, insanlık dışı veya aşağılayıcı
muamele ya da ceza uygulaması ya da silahlı çatışma mağduru
olan bir çocuğun, bedensel ve ruhsal bakımdan sağlığına
yeniden kavuşması ve yeniden toplumla bütünleşebilmesini
temin için uygun olan tüm önlemleri alırlar. Bu tür sağlığa
kavuşturma ve toplumla bütünleştirme, çocuğun sağlığını,
özgüvenini ve saygınlığını geliştirici bir ortamda gerçekleştirilir.
Madde 40
1. Taraf Devletler, hakkında ceza yasasını ihlâl ettiği
iddia edilen ve bu nedenle itham edilen ya da ihlâl ettiği
kabul edilen her çocuğun; çocuğun yaşı ve yeniden topluma
kazandırılmasının ve toplumda yapıcı rol üstlenmesinin arzu
edilir olduğu hususları gözönünde bulundurularak, taşıdığı
saygınlık ve değer duygusunu geliştirecek ve başkalarının
da insan haklarına ve temel özgürlüklerine saygı duymasını
pekiştirecek nitelikte muamele görme hakkını kabul ederler.
2. Bu amaçla ve uluslararası belgelerin ilgili hükümleri
göz-önünde tutularak Taraf Devletler özellikle,şunları sağlarlar:
a)şlendiği zaman ulusal ya da uluslararası hukukça yasaklanmamış
bir eylem ya da ihmâl nedeniyle hiçbir çocuk hakkında ceza
yasasını ihlâl ettiği iddiası ya da ithamı öne sürülemeyeceği
gibi böyle bir ihlâlde bulunduğu da kabul edilmeyecektir.
b) Hakkında ceza kanununu ihlâl iddiası veya ithamı bulunan
her çocuk aşağıdaki asgari güvencelere sahiptir:
i) Haklarındaki suçlama yasal olarak sabit oluncaya kadar
masum sayılmak;
ii) Haklarındaki suçlamalardan kendilerinin hemen ve doğrudan
doğruya; ya da uygun düşen durumlarda ana-babaları ya da
yasal vasileri kanalı ile haberli kılınmak ve savunmalarının
hazırlanıp sunulmasında gerekli yasal ya da uygun olan başka
yardımdan yararlanmak;
iii) Yetkili, bağımsız ve yansız bir makam ya da mahkeme
önünde adli ya da başkaca uygun yardımdan yararlanarak ve
özellikle çocuğun yaşı ve durumu gözönüne alınmak suretiyle
kendisinin yüksek yararına aykırı olduğu saptanma-dığı sürece,
ana-babası veya yasal vasisi de hazır bulundurularak yasaya
uygun biçimde adil bir duruşma ile konunun gecikmeksizin
karara bağlanmasının sağlanması;
iv) Tanıklık etmek ya da suç ikrarında bulunmak için zorlanmamak;
aleyhine olan tanıkları sorguya çekmek veya sorguya çekmiş
olmak ve lehine olan tanıkların hazır bulunmasının ve sorgulanmasının
eşit koşullarda sağlanması;
v) Ceza yasasını ihlâl ettiği sonucuna varılması halinde,
bu kararın ve bunun sonucu olarak alınan önlemlerin daha
yüksek yetkili, bağımsız ve yansız bir makam ya da mahkeme
önünde yasaya uygun olarak incelenmesi;
vi) Kullanılan dili anlamaması veya konuşamaması halinde
çocuğun parasız çevirmen yardımından yararlanması;
vii) Kovuşturmanın her aşamasında özel hayatının gizliliğine
tam saygı gösterilmesine hakkı olmak;
3. Taraf Devletler, hakkında ceza yasasını ihlâl ettiği
iddiası ileri sürülen, bununla itham edilen ya da ihlâl
ettiği kabul olunan çocuk bakımından, yalnızca ona uygulanabilir
yasaların, usullerin, onunla ilgili makam ve kuruluşların
oluşturulmasını teşvik edecek ve özellikleşu konularda çaba
göstereceklerdir:
a) Ceza Yasasını ihlâl konusunda asgari bir yaş sınırı belirleyerek,
bu yaş sınırının altındaki çocuğun ceza ehliyetinin olmadığının
kabulü;
b) Uygun bulunduğu ve istenilir olduğu takdirde, insan hakları
ve yasal güvencelere tam saygı gösterilmesi koşulu ile bu
tür çocuklar için adli kovuşturma olmaksızın önlemlerin
alınması.
4. Koruma tedbiri, yönlendirme ve gözetim kararları, danışmanlık,
şartlı salıverme, bakım için yerleştirme, eğitim ve meslek
öğretme programları ve diğer kurumsal bakım seçenekleri
gibi çeşitli düzenlemelerin uygulanmasında, çocuklara durumları
ve suçları ile orantılı ve kendi esenliklerine olacak biçimde
muamele edilmesi sağlanacaktır.
Madde 41
Bu Sözleşmede yeralan hiçbir husus, çocuk haklarının gerçekleştirilmesine
daha çok yardımcı olan ve;
a) Bir Taraf Devletin yasasında; veya
b) Bu Devlet bakımından yürürlükte olan uluslararası hukukta
yer alan hükümleri etkilemeyecektir.
II. KISIM
Madde 42
Taraf Devletler, Sözleşme ilke ve hükümlerinin uygun ve
etkili araçlarla yetişkinler kadar çocuklar tarafından da
yaygın biçimde öğrenilmesini sağlamayı taahhüt ederler.
Madde 43
1. Taraf Devletlerin bu Sözleşme ile üstlendikleri yükümlülükleri
yerine getirme konusunda kaydettikleri ilerlemeleri incelemek
amacıyla, görevleri aşağıda belirtilen bir Çocuk Hakları
Komitesi kurulmuştur.
2. Komite bu Sözleşme ile hükme bağlanan alanda yetenekleriyle
tanınmış ve yüksek ahlâk sahibi on uzmandan oluşur. Komite
üyeleri Taraf Devletlerce kendi vatandaşları arasından ve
kişisel olarak görev yapmak üzere, adil bir coğrafi dağılımı
sağlama gereği ve başlıca hukuk sistemleri göz-önünde tutularak
seçilirler.
3. Komite üyeleri, Taraf devletlerce gösterilen kişiler
listesinden gizli oyla seçilirler. Her Taraf Devlet, vatandaşları
arasından bir uzmanı aday gösterebilir.
4. Komite için ilk seçim, bu Sözleşmenin yürürlüğe girişini
izleyen altı ay içinde yapılır. Sonraki seçimler iki yılda
bir yapılır. Her seçim tarihinden en az dört ay önce, Birleşmiş
Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri, Taraf Devletleri iki
ay içinde adaylarını göstermeye yazılı olarak davet eder.
Daha sonra Genel Sekreter böylece belirlenen kişilerden,
kendilerini gösteren Taraf Devletleri de işaret ederek,
alfabetik sıraya göre oluşturduğu bir listeyi, Taraf Devletlere
bildirir.
5. Seçimler, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Merkezinde, Genel
Sekreter tarafından davet edilen Taraf Devletler toplantılarında
yapılır. Nisabı, Taraf Devletlerin üçte ikisinin oluşturduğu
bu toplantılarda, hazır bulunan ve oy kullanan Devletlerin
salt çoğunluğuyla en fazla oy alan kişiler Komiteye seçilir.
6. Komite üyeleri dört yıl için seçilir. Aday gösterildikleri
takdirde yeniden seçilebilirler. lk seçimde seçilmiş olan
beş üyenin görevi iki yıl sonra sona erer, bu beş üyenin
isimleri ilk seçimden hemen sonra toplantı başkanı tarafından
çekilen kura ile belirlenir.
7. Bir komite üyesinin ölmesi veya çekilmesi ya da başka
herhangi bir nedenle bir üyenin Komitedeki görevlerini yapamaz
hale gelmesi durumunda adaylığını öneren Taraf Devlet, Komitenin
onaylaması koşuluyla, böylece boşalan yerdeki görev süresi
doluncaya kadar, kendi vatandaşları arasından başka bir
uzmanı atayabilir.
8. Komite, iç tüzüğünü kendisi belirler.
9. Komite, memurlarını iki yıllık bir süre için seçer.
10. Komite toplantıları olağan olarak Birleşmiş Milletler
Teşkilatı Merkezinde ya da Komite tarafından belirlenecek
başka uygun bir yerde yapılır. Komite olağan olarak her
yıl toplanır. Komite toplantılarının süresi, gerektiğinde,
Genel Kurulca onaylanmak koşuluyla, bu Sözleşmeye Taraf
Devletlerin bir toplantısıyla belirlenir veya değiştirilir.
11. Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri gerekli
maddi araçları ve personeli bu Sözleşme ile kendisine verilen
görevleri etkili biçimde görebilmesi amacıyla, Komite emrine
verir.
12. Bu Sözleşme uyarınca oluşturulan Komitenin üyeleri,
Genel Kurulun onayı ile, Birleşmiş Milletler Teşkilatının
kaynaklarından karşılanmak üzere, Genel Kurulca saptananşart
ve koşullar çerçevesinde kararlaştırılan ücreti alırlar.
Madde 44
1. Taraf Devletler, bu Sözleşmede tanınan hakları yürürlüğe
koymak için, aldıkları önlemleri ve bu haklardan yararlanma
konusunda gerçekleştirilen ilerlemeye ilişkin raporları:
a) Bu Sözleşmenin, ilgili Taraf Devlet bakımından yürürlüğe
giriş tarihinden başlayarak iki yıl içinde,
b) Daha sonra beş yılda bir,
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri aracılığı ile Komiteye
sunmayı taahhüt ederler.
2. Bu madde uyarınca hazırlanan raporlarda, bu Sözleşmeye
göre üstlenilen sorumlulukların,şayet varsa, yerine getirilmesini
etkileyen nedenler ve güçlükler belirtilecektir. Raporlarda
ayrıca, ilgili ülkede Sözleşmenin uygulanması hakkında Komiteyi
etraflıca aydınlatacak biçimde yeterli bilgi de bulunacaktır.
3. Komiteye etraflı bilgi içeren bir ilk rapor sunmuş olan
Taraf Devlet, bu maddenin 1 (b) bendi gereğince sunacağı
sonraki raporlarında daha önce verilmiş olan temel bilgileri
tekrarlamayacaktır.
4. Komite, Taraf Devletlerden Sözleşmenin uygulamasına ilişkin
her türlü ek bilgi isteminde bulunabilir.
5. Komite, iki yılda bir Ekonomik ve Sosyal Konsey aracılığı
ile Genel Kurula faaliyetleri hakkında bir rapor sunar.
6. Taraf Devletler kendi raporlarının ülkelerinde geniş
biçimde yayımını sağlarlar.
Madde 45
Sözleşmenin etkili biçimde uygulanmasını geliştirme ve Sözleşme
kapsamına giren alanda uluslararası işbirliğini teşvik etmek
amacıyla:
a) Uzmanlaşmış kurumlar, UNICEF ve Birleşmiş Milletler Teşkilatının
öteki organları, bu Sözleşmenin kendi yetki alanlarına ilişkin
olan hükümlerinin uygulanmasının incelenmesi sırasında,
temsil edilmek hakkına sahiptirler. Komite; uzmanlaşmış
kurumları, UNICEF'i ve uygun bulduğu öteki yetkili kuruluşları,
kendi yetki alanlarını ilgilendiren konularda uzman olarak
görüş vermeye davet edebilir. Komite, uzmanlaşmış kurumları,
UNICEF'i ve Birleşmiş Milletler Teşkilatının öteki organlarını
kendi faaliyet alanlarına ilişkin kesimlerde Sözleşmenin
uygulanması hakkında rapor sunmaya davet edebilir;
b) Komite, uygun bulduğu takdirde, Taraf Devletlerce sunulmuş,
bir istem içeren ya da teknik danışma veya yardım ihtiyacını
belirten her raporu, gerekiyorsa Komitenin bu istek veya
ihtiyaca ilişkin tavsiye ve gözlemlerini de ekleyerek, uzmanlaşmış
kurumlara, UNICEF'e ve öteki yetkili kuruluşlara gönderir;
c) Komite, Genel Kurula Genel Sekreterden Komite adına çocuk
haklarına ilişkin sorunlarda incelemeler yaptırması isteğinde
bulunulmasını, tavsiye edebilir;
d) Komite, bu Sözleşmenin 44 ve 45 inci maddeleri uyarınca
alınan bilgilere dayanarak, telkin ve genel nitelikte tavsiyelerde
bulunabilir. Bu telkin ve genel nitelikteki tavsiyeler,
ilgili olan her Taraf Devlete gönderilir ve şayet varsa,
Taraf Devletlerin yorumları ile birlikte Genel Kurulun dikkatine
sunulur.
III. KISIM
Madde 46
Bu Sözleşme bütün Devletlerin imzasına açıktır.
Madde 47
Bu Sözleşme onaylamaya bağlı tutulmuştur. Onay belgeleri
Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi
edilecektir.
Madde 48
Bu Sözleşme bütün Devletlerin katılmasına açık olacaktır.
Katılma belgeleri Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri
nezdine tevdi edilecektir.
Madde 49
1. Bu Sözleşme, yirminci onay ya da katılma belgesinin Birleşmiş
Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi tarihini
izleyen otuzuncu gün yürürlüğe gïrecektir.
2. Yirminci onay ya da katılma belgesinin tevdiinden sonra
bu Sözleşmeyi onaylayacak ya da ona katılacak Devletlerin
her biri için, bu Sözleşme, sözkonusu Devletin onay ya da
katılma belgesini tevdi tarihinden sonraki otuzuncu gün
yürürlüğe girecektir.
Madde 50
1. Bu Sözleşmeye Taraf herhangi bir Devlet bir değişiklik
önerisinde bulunabilir ve buna ilişkin metni Birleşmiş Milletler
Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi edebilir. Genel
Sekreter bunun üzerine değişiklik önerisini Taraf Devletlere,
önerinin incelenmesi ve oya konulması amacıyla bir Taraf
Devletler Konferansı oluşturulmasını isteyip istemediklerini
kendisine bildirmeleri kaydıyla, iletir. Böyle bir duyuru
tarihini izleyen dört ay içinde Taraf Devletlerin en az
üçte biri sözkonusu konferansın toplanmasından yana olduklarını
ifade ederlerse Genel Sekreter, Birleşmiş Milletler ÇOCUK
HAKLARINA DAIR SÖZLEŞME
Teşkilatı çerçevesinde bu konferansi düzenler. Konferansta
hazır bulunan ve oy kullanan Taraf Devletlerin çoğunluğu
tarafından kabul edilen her değişiklik, onay için Birleşmiş
Miletler Genel Kuruluna sunulur.
2. Bu maddenin 1 inci fıkrasında yeralan hükümlere uygun
olarak kabul edilen bir değişiklik, Birleşmiş Milletler
Genel Kurulunca onaylandığı ve bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin
üçte iki çoğunluğu tarafından kabul edildiği zaman yürürlüğe
girer.
3. Bir değişiklik yürürlüğe girdiği zaman, onu kabul eden
Taraf Devletler bakımından bağlayıcılık taşır. Öteki Taraf
Devletler bu Sözleşme hükümleri ve daha önce kabul ettikleri
her değişiklikle bağlı kalırlar.
Madde 51
1. Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri, onay ya
da katılma anında yapılabilecek çekincelerin metnini alacak
ve bütün Devletlere bildirecektir.
2. Bu Sözleşmenin amacı ve konusu ile bağdaşmayan hiçbir
çekinceye izin verilmeyecektir.
3. Çekinceler, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreterince,
geri alınacağına ilişkin bildirimde bulunma yoluyla her
zaman geri alınabilir. Bunun üzerine Genel Sekreter, bütün
Devletleri haberdar eder. Böyle bir bildirim, Genel Sekreter
tarafından alındığı tarihte işlerlik kazanır.
Madde 52
Bir Taraf Devlet, bu Sözleşmeyi, Birleşmiş Milletler Teşkilatı
Genel Sekreterine vereceği yazılı bildirim yoluyla feshedebilir.
Fesih, bildirimin Genel Sekreter tarafından alınması tarihinden
bir yıl sonra geçerli olur.
Madde 53
Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri, bu Sözleşmenin
tevdi makamı olarak belirlenmiştir.
Madde 54
Ingilizce, Arapça, Çince, spanyolca, Fransızca ve Rusça
metinleri de aynı derecede geçerli olan bu Sözleşmenin özgün
metni, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine
tevdi edilecektir.
Hükümetleri tarafından tam yetkili kılınan aşağıda imzaları
bulunan Temsilciler, yukarıdaki kurallarınışığında, bu Sözleşmeyi
imzalamışlardır.
|
|
Ana Sayfa
Site Haritası 
İletişim
Umut
Çocukları Yaz Kampı Deneyimleri
Sık kullanılanlara ekle!
